Van gevangenis in de vorm van een ster naar woningen: dit is de Noordsingel
In dit artikel:
De Noordsingel in Rotterdam, op de scheidslijn van het Oude Noorden en de Agniesebuurt, is een bijna kilometerlange singel met aan weerszijden eenrichtingsverkeer, tramsporen en een mengeling van oud en nieuw bouwwerk. Wat het straatbeeld vooral definieert is één complex: de voormalige gevangenis, inmiddels omgebouwd tot appartementen.
De singel ontstond uit het Rotterdamse Waterproject van 1854, een reeks kunstmatige waterlopen (waaronder ook Westersingel, Boezemsingel en Spoorsingel) bedoeld om de stad van schoner oppervlaktewater te voorzien en cholera-uitbraken te bestrijden. De Noordsingel was in 1862 voltooid; pas in de jaren 1870 kwam er echte bebouwing. In 1872 werd de markante stervormige gevangenis opgeleverd, met meerdere vleugels en separate afdelingen voor mannen en vrouwen. Bekendheden die er vastzaten zijn niet uitgebreid gedocumenteerd; in lokale verhalen duikt wel de naam Willem Holleeder op als iemand die er kort verbleef vlak voor zijn vrijlating in 2012.
Pal voor de gevangenis verrezen later het Gerechtsgebouw en andere justitiële gebouwen, ontworpen door Willem Metzelaar in neorenaissancestijl. Het gerechtscomplex huisvestte tot 1996 de arrondissements- en kantongerechten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam een Britse bommenwerper op 16 juli 1941 neer in de Noordsingel; de bemanning redde zoveel mogelijk huizen door het toestel daar neer te laten slaan. Alle inzittenden kwamen om, en ter nagedachtenis staat er nog altijd een ‘Monument voor Britse Vliegers’.
In 2012 gingen zowel de gevangenis als het gerechtsgebouw dicht. Tijdens het festival In De Bak was er kort publiekstoezicht, daarna begonnen langdurige verbouwingen om de bajes tot woningen te transformeren. De renovatie liep tegen funderingsproblemen, asbest en vervuilde grond aan, waardoor de eerste woningen pas ongeveer zes jaar geleden konden worden opgeleverd. Authentieke elementen zijn behouden gebleven; een bewoner vertelde destijds dat een oude celdeur nu dienstdoet als toiletdeur.
Kleiner cultureel erfgoed aan de Noordsingel is het kabelhuisje bij de Teilingerstraat: het enige overgebleven vakwerkgebouwtje van oorspronkelijk dertig in Rotterdam, uit 1906, dat ooit telefoonkabels ondergronds bracht. Het werd na jaren van verval recent gerestaureerd en is een gemeentelijk monument.
Tegenwoordig straalt de Noordsingel relatief veel rust uit door het water en het groen; alleen tramlijn 4 doorbreekt die stilte soms — terwijl op korte afstand drukke stadsstraten als de Zwart Janstraat liggen.