Commissaris van de Koning over Spreidingswet: 'Zuid-Holland heeft de ingewikkeldste opgave'
In dit artikel:
Wouter Kolff, sinds september 2024 Commissaris van de Koning in Zuid‑Holland en voormalig burgemeester van Dordrecht, schetst in een nieuw gesprek de grote bestuurlijke en ruimtelijke opgaven voor de provincie: de uitvoering van de spreidingswet voor asielzoekers, een nijpend woningtekort en de schaarste aan ruimte voor wonen, werken en mobiliteit. Kolff is nog steeds op kennismakingstour door de provincie; recent bezocht hij onder meer Hoeksche Waard, Alphen aan den Rijn en Hillegom om met burgemeesters te spreken en lokale knelpunten te horen.
Op dit moment voldoen slechts Rotterdam, Hoeksche Waard en Zwijndrecht structureel aan de spreidingswet; veel andere gemeenten huisvesten te weinig asielzoekers. Kolff wijt dat deels aan tegenstrijdige signalen uit Den Haag onder eerdere bewindspersonen, waardoor gemeentes aarzelden. Met minister Bart van den Brink is er volgens hem nu weer duidelijkheid: de wet wordt wél uitgevoerd. Hij benadrukt dat landelijke, provinciale en lokale overheden één lijn moeten spreken; de provincie vervult daarbij zowel advies- als schakelrol en houdt toezicht op gemeenten, onder meer op financiën en de huisvesting van statushouders.
Ruimtelijke schaarste maakt uitvoering lastig: volgens Kolff zouden alle wensen in Zuid‑Holland samen ongeveer twee keer de beschikbare oppervlakte vergen, waardoor harde keuzes onvermijdelijk zijn. De provincie wil sturen op een mix van functies en bijvoorbeeld afdwingen dat in nieuwbouwplannen een substantieel aandeel betaalbare woningen opgenomen wordt, ook al bestaat lokaal soms weerstand (de VVD in Rotterdam pleit bijvoorbeeld tegen extra sociale huur). Desondanks geldt provinciaal en nationaal beleid in elke gemeente en is er een toezichtsmechanisme.
Voor de bouwopgave — in totaal circa 250.000 woningen, waarvan zo’n 200.000 rond de spoorlijn Leiden–Dordrecht — noemt Kolff zowel financiële als infrastructurele maatregelen cruciaal. Woningcorporaties kunnen nu 6.000 euro per sociale huurwoning aanvragen; de provincie stelt daar 20 miljoen euro voor beschikbaar, een stap maar geen oplossing voor de totale opgave. Ook is capaciteitsvergroting van de treinverbinding nodig: naast 1,5 miljard van het Rijk is volgens Kolff nog ongeveer 2 miljard vereist om openbaar vervoer en woningbouw te kunnen dragen.
Kolff pleit voor stabiele lokale besturen die afspraken maken binnen het provinciale en nationale kader. De provincie houdt toezicht en ondersteunt waar mogelijk, maar de complexe puzzel van ruimte, financiën en politieke voorkeuren vereist samenwerking tussen alle bestuurslagen. De volledige aflevering van "In Gesprek Met" bevat meer nuance en voorbeelden.