De historie van dit gebouw is verweven met activisme: 'We waren de tegenbeweging'

In dit artikel:

Het Poortgebouw aan de Stieltjesstraat in Rotterdam-Feijenoord is een monumentaal pand met een ongewone levensloop: opgeleverd in 1879 als hoofdkantoor van de Rotterdamsche Handelsvereeniging onder leiding van Lodewijk Pincoffs, raakte het na decennia kantoorgebruik in 1977 leeg en kreeg het vanaf 1980 een nieuwe bestemming door krakers. In de nacht van 3 oktober 1980 bestormde een groep van circa vijftig actievoerders het gebouw — onderdeel van een landelijk protest tegen woningnood en jeugdwerkloosheid — en maakte het van een actiebasis een permanente woonplek. Volgens een van de deelnemers, Rob (68), was het doel niet alleen bezetten maar ook zichtbaar maken dat huisvesting ontbrak; een bed werd bijvoorbeeld bewust meegenomen als juridisch bewijs van bewoning, en een ladder diende om via een raam binnen te komen.

Wat begon als politiek getinte bezetting veranderde binnen enkele jaren in een gelegaliseerde woongroep. In 1983 werd de verblijfsstatus officieel erkend; de gemeente stelde vervolgens ruim een miljoen gulden beschikbaar om het gebouw op te knappen. Bewoner Wim Wiegmann (68) herinnert zich hoe bewoners zelf kamers timmerden en culturele initiatieven ontstonden: een zeefdrukkerij, een klein persbureau, een fotografiecollectief en een zolder voor concerten waar jaren geleden zelfs een jonge Femke Halsema voor de PSP sprak. Die tegenbeweging-mentaliteit is volgens huidige bewoners nog steeds voelbaar: het Poortgebouw huisvest creatieven, muzikanten en activisten en biedt ruimte aan onbekende makers om ervaring op te doen.

Uiterlijk toont het pand zijn monumentale status sinds 1986, maar intern is het eerder een mengeling van huiselijk, artistiek en activistisch. De concertzaal is verplaatst naar de begane grond, muren zijn geplakt met activistische stickers en buiten wapperen vlaggetjes ter solidariteit met Palestina. Er is een ruilwinkel voor kleding en bewoners benadrukken maatschappelijke functies: plekken om optredens en projecten te organiseren. Tegelijkertijd leidt de afwezigheid van een bel en de gedeelde leefstijl soms tot misverstanden bij buitenstaanders; bewoners zeggen dat het er “gesloten” uitziet, maar dat dit vaak praktische redenen heeft.

Het pand kende ook periodes van verval nadat het sinds 2001 verschillende keren van eigenaar wisselde en onderhoud achterbleef. De gemeente dwong eigenaren later tot herstelwerkzaamheden onder dreiging van boetes. Sinds 2010 is kraken in Nederland strafbaar, iets wat huidige bewoners betreuren omdat de woningnood volgens hen nog steeds groot is; bewoner Sebas Beckeringh (56) merkt op dat jongeren nu veel vaker bij ouders blijven omdat alternatieven ontbreken, terwijl er destijds meer direct gehandeld werd.

Kortom: het Poortgebouw is uitgegroeid van neoclassicistisch kantoorgebouw tot een levendige, politieke en artistieke woongemeenschap — een langlopend antwoord op woningnood, met zowel culturele meerwaarde als conflicten over onderhoud, eigendom en de veranderende juridische context rond kraken.