Schaamte overwinnen bij cursus gebarentaal: 'Je durft vanzelf je tong uit te steken'
In dit artikel:
In wijkcentrum De Gaffel in Rotterdam-West volgt een groep jongeren wekelijks een cursus Nederlandse Gebarentaal (NGT) en dovencultuur onder leiding van gebarendocent Lenny Vos. De lessen, georganiseerd door platform TYD en mede vormgegeven door ervaringsdeskundigen, zijn gratis voor 12- tot 30-jarigen en worden gesubsidieerd via het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap als onderdeel van de Maatschappelijke Diensttijd. Een doventolk vertaalt mondeling wat in de zaal gebaard wordt, en doet dat vaak tegelijk in gebarentaal uit beleefdheid tegenover dove aanwezigen.
Praktische oefeningen domineren de avonden: deelnemers leren emoties en dieren uitbeelden, oefenen gesprekjes en gebruiken technieken als “role shift” om een rol of dier over te nemen. Zo zijn er meerdere manieren om bijvoorbeeld ‘blij’ te tonen; regionale varianten en dialecten spelen binnen NGT een grote rol, waardoor Lenny meteen kan aanvoelen waar iemand vandaan komt. De oefeningen vragen fysieke expressie en durf; schaamte overwinnen is volgens Lenny een essentieel onderdeel van het leerproces. Een 19‑jarige cursist, Mike, vertelt dat hij zich in het begin ongemakkelijk voelde maar tijdens les drie genoeg vertrouwen kreeg om zich helemaal in te zetten.
Deelnemers hebben uiteenlopende motieven: sommigen willen communiceren met dove of slechthorende vrienden of familie (Mike heeft een slechthorende broer; Luna wilde contact met dove klasgenoten) en anderen komen uit puur taalkundige belangstelling (zoals Freya en Liam, beiden taalwetenschappers). De tolk merkt op dat de groep al op een niveau zit waarop ze gesprekken kunnen voeren zonder gesproken steun.
Dovencultuur vormt een integraal onderdeel van de lessen. Lenny belicht historische achtergronden, zoals het internationale congres van 1880 in Milaan dat pleitte tegen gebarentaal en hoe Nederland decennialang gebaren verbood — een beleid dat tot circa 1980 duurde. Recentere ontwikkelingen hebben de zichtbaarheid en toegankelijkheid verhoogd: tijdens de coronapandemie leidde het inzetten van tolken bij persconferenties tot meer aandacht voor NGT en droeg het mede bij aan de officiële erkenning van de Nederlandse Gebarentaal op 1 juli 2021.
De cursus biedt niet alleen taalkennis maar ook sociale vaardigheden en een andere manier van verbinden: door fysieke expressie, respect voor dove etiquette en inzicht in de geschiedenis van dovencultuur kunnen jongeren actief bijdragen aan betere communicatie en inclusie binnen hun omgeving. Veel cursisten gaven aan een vervolgcursus te willen volgen, wat aangeeft dat de lessen zowel praktisch als motiverend werken.