Politieke partijen gebruiken teksten van lobbyclubs: 'Het moet wel overeenkomen met wat we vinden'
In dit artikel:
Regionale omroepen en de Open State Foundation ontdekten dat tekstvoorstellen van maatschappelijke organisaties en bedrijven regelmatig letterlijk terugkomen in lokale verkiezingsprogramma's. Het gaat om voorbeelden door het hele land: passages van de Milieufederatie zijn opgenomen in programma's van D66 Goeree-Overflakkee en Onafhankelijk Papendrecht; een tekst van Buurtgezinnen duikt op bij CDA Barendrecht en GroenLinks/PvdA Albrandswaard; een stuk van Sportinnovator staat in CDA Capelle aan den IJssel en verscheen ook bij D66 Overbetuwe en SP Meijerstad. Ook de Nederlandse Vereniging voor Autisme, netbeheerder Stedin, Meldpunt 113, de Nederlandse Metaalunie en andere belangenbehartigers zagen hun formuleringen overgenomen.
Het onderzoek beperkte zich tot schriftelijke documenten. Open State vroeg 59 gemeentelijke griffies om lobbygerelateerde brieven, mails en brochures; 37 gemeenten leverden in totaal ongeveer 2.300 documenten aan. Griffies moesten zelf aangeven wat zij als lobby-materiaal beschouwden, wat de grote verschillen verklaart (bijvoorbeeld Wageningen leverde ruim 250 documenten, Amsterdam 47). De aangeleverde lobbyteksten zijn vergeleken met meer dan 500 gedownloade verkiezingsprogramma's, wat in honderdplus programma's overeenkomsten opleverde; bij sommige lokale partijen zijn meer dan twintig matches gevonden. Fysieke gesprekken en andere vormen van beïnvloeding vielen buiten de analyse.
Lobbyen wordt in de kranttekst als een toegestaan onderdeel van democratisch proces omschreven, zolang er geen omkoping plaatsvindt — daar is in dit onderzoek geen bewijs voor gevonden. Lijsttrekker Ruud Lammers van Onafhankelijk Papendrecht zegt dat partijen veel materiaal van organisaties ontvangen en daar selectief uit putten: “We bekijken per organisatie of we er iets mee kunnen. Het moet wel overeenkomen met wat wij vinden.”
De Open State Foundation waarschuwt voor gebrek aan zichtbaarheid op gemeentelijk niveau en doet twee aanbevelingen: partijen moeten duidelijk bronvermeldingen opnemen wanneer zij externe input verwerken, en gemeenten zouden een openbaar lobbyregister moeten invoeren zodat burgers, journalisten en raadsleden kunnen nagaan welke organisaties contact zoeken met lokale politici. Grote steden zoals Rotterdam en Amsterdam bekijken inmiddels mogelijkheden voor meer transparantie.