'First Dates' in de dierentuin: zo voorkomt matchmaker Jeroen dat de olifant uitsterft

In dit artikel:

Onderzoeker Jeroen Kappelhof van Wageningen University en stamboekcoördinator bij Diergaarde Blijdorp probeert Aziatische olifanten genetisch zo goed mogelijk aan elkaar te koppelen. Dat is nodig omdat hun leefgebieden krimpen, mens-dierconflicten en stroperij kuddes kleiner en geïsoleerder maken. Daardoor neemt inteelt toe en gaat genetische variatie verloren.

Kappelhofs recente onderzoek laat zien dat vooral de Borneose ondersoort kwetsbaar is. Uit DNA-analyses, onder meer van olifanten in Blijdorp, blijkt dat gemiddeld 65 procent van het DNA van beide ouders gelijk is. Een hoge inteeltgraad kan de vruchtbaarheid verminderen en erfelijke problemen veroorzaken. Ook maakt ze olifanten minder weerbaar tegen ziekten en klimaatverandering. Van de Borneose en Sumatraanse ondersoort leven samen nog maar iets meer dan duizend dieren; wereldwijd zijn er naar schatting 35.000 tot 50.000 Aziatische olifanten.

Om de genetische diversiteit te vergroten, adviseert Kappelhof Borneose olifanten te kruisen met een andere ondersoort, bijvoorbeeld die van Sumatra. Een internationale ‘bloedbank’ met DNA-profielen moet helpen bij het vinden van geschikte combinaties.

In Blijdorp wordt Nuka ingezet als mogelijke partner voor de volwassen olifant Banga en haar dochter Faya. Nuka heeft al met Faya gepaard, maar toont nog geen interesse in Banga. Olifanten kunnen via kunstmatige inseminatie worden voortgeplant of naar een andere dierentuin worden vervoerd. Zo’n verhuizing is duur, tijdrovend en belastend voor de dieren, terwijl succes niet gegarandeerd is: ook olifanten hebben hun eigen voorkeuren. Kappelhof waarschuwt dat de gevolgen van inteelt soms pas in volgende generaties zichtbaar worden, waardoor snel ingrijpen noodzakelijk is.