Grote prijsverschillen bij stadswarmte: waarom betaalt de één veel meer dan de ander?
In dit artikel:
Rotterdammers die zijn aangesloten op het warmtenet van Eneco betalen sterk uiteenlopende tarieven voor dezelfde stadswarmte. Oudere klanten, die soms al tientallen jaren aangesloten zijn, zien hun vaste lasten jaarlijks honderden euro's hoger uitvallen dan nieuwere klanten, die vaak profiteren van een kortingsregeling. Deze ondoorzichtige prijsverschillen zijn ook zichtbaar in omliggende gemeenten zoals Barendrecht en Capelle aan den IJssel. Omdat overstappen naar een andere warmteleverancier niet mogelijk is, zijn consumenten gebonden aan hun leverancier en moeten prijsstijgingen slikken, tenzij ze voor circa 450 euro de aansluiting laten verwijderen.
De lagere tarieven voor nieuwe klanten in Rotterdam zijn het resultaat van een afspraak uit 2014 tussen de gemeente, Eneco en Vattenfall, gericht op aardgasvrije wijken. Circa 9.500 Eneco-klanten en alle bijna 9.000 Vattenfall-klanten in Rotterdam profiteren tot uiterlijk 2043 van een korting op de vaste kosten. Daarentegen betalen klanten in oudere wijken zonder korting fors meer, terwijl het gaat om dezelfde geleverde warmte. Buiten Rotterdam geldt vrijwel overal het volle tarief, en slechts een klein deel van de in totaal 320.000 klanten van Eneco en Vattenfall ontvangt dergelijke kortingen.
Bewoners zoals Corrie uit Rotterdam-Nesselande ervaren het als oneerlijk en voelen zich niet beloond voor hun duurzame keuze. Emeritus-hoogleraar Annelies Huygen noemt het fenomeen van de lagere tarieven voor nieuwe klanten in Rotterdam bijzonder en wijst op de hoge warmtetarieven in Nederland, die aanzienlijk hoger zijn dan in andere Europese landen zoals België en Denemarken. Volgens haar is de koppeling van warmtetarieven aan de gasprijs, inclusief stijgende belastingen, onduidelijk en onrechtvaardig, omdat dit de kosten onnodig opdijgt zonder dat het de werkelijke kosten weerspiegelt.
Hoewel restwarmte zelf vrijwel gratis is, drijven investeringen in infrastructuur de prijs omhoog, benadrukt Eneco. Daarnaast ontvangen warmteklanten geen compensatie bij laag verbruik, in tegenstelling tot aardgasgebruikers die onder de 500 m³ een korting krijgen. Dit leidt tot relatief hoge lasten voor zuinige warmtekopers.
Er is net als het onderzoek van Rijnmond een maatschappelijk debat gaande over de transparantie, betaalbaarheid en eerlijkheid van de warmtemarkt. Het parlement stemt binnenkort over een nieuwe warmtewet die tarieven moet baseren op werkelijke kosten plus een redelijk rendement. Sommige marktpartijen vrezen dat strengere regulering investeringen remt of verkoop van warmtetakken zal stimuleren. De gemeente Rotterdam bevestigt gevoelens van ongelijkheid maar ziet de kortingsregeling als een investering in de toekomst, en hoopt dat nieuwe wetgeving zorgt voor meer transparantie en betaalbaarheid.
Consumenten, waaronder huurders en huiseigenaren, ervaren de monopoliepositie en onduidelijkheid als grootste problemen. Hoogleraar Huygen pleit voor een transparanter systeem dat werkelijk kostendekkend en betaalbaar is. Ze ziet bovendien veel potentie in kleinschalige, innovatieve oplossingen zoals warmtepompen en lage temperatuur warmtenetten, die de sector goedkoper en eerlijker kunnen maken.
Kortom, hoewel stadswarmte twintig jaar geleden als ideaal werd gezien, leidt het huidige prijsbeleid tot ongelijkheid, ontevredenheid en onzekerheid onder consumenten. Hervormingen lijken nodig om stadswarmte als duurzaam alternatief betaalbaar en gebruikersvriendelijk te houden.