Lokale partijen niet meer weg te denken uit de politiek, hun succes is 'structureel groot'
In dit artikel:
Lokale partijen hebben in de Rijnmond de afgelopen jaren stevig terrein gewonnen en spelen bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 in veel gemeenten de hoofdrol. Uit een analyse van Rijnmond van de uitslagen blijkt dat in 15 van de 23 regiogemeenten een lokale partij de grootste werd. In 20 gemeenten maken lokale partijen deel uit van het college, en in veel gemeenteraden vormen zij samen een aanzienlijk deel van de zetels.
Onderzoekers en adviseurs zien een duidelijke verklaring: veel lokale partijen ontstaan uit onvrede over concrete, zichtbare onderwerpen in de eigen buurt — denk aan verkeersveiligheid, parkeerproblemen, behoud van voorzieningen zoals zwembaden of bibliotheken, en de toekomst van winkelcentra — en groeien vervolgens uit tot vaste politieke krachten. Volgens Raymond Gradus en John Bijl slagen partijen die zich op praktische kwesties richten er vaker in raadszetels om te zetten in bestuursmacht (wethouders) dan louter protestgroeperingen. Bijl wijst bovendien op het informele karakter van lokale partijen: campagnes zijn vaak kleinschalig en dichtbij de bewoners, met huis-aan-huiswerk, raam-posters en vrijwilligers.
Er zijn verschillen binnen de regio. Rotterdam blijkt relatief minder lokaal: hoewel Leefbaar Rotterdam met tien zetels de grootste partij werd, vormen lokale partijen daar slechts zo’n 22 procent van de raad — beduidend lager dan in veel omliggende plaatsen. In andere gemeenten domineren juist één of enkele lokale partijen sterk: in Barendrecht is Echt voor Barendrecht al jaren veruit de grootste, en in Capelle aan den IJssel, Nissewaard, Voorne aan Zee en Zwijndrecht heeft één lokale partij een stevige positie. Tegelijkertijd is er in Vlaardingen, Hoeksche Waard en Schiedam veel verscheidenheid met vijf of zes lokale partijen in de raad. Alblasserdam vormt de uitzondering: daar is op dit moment geen enkele lokale partij in de raad vertegenwoordigd.
De opvang van asielzoekers speelt bij de campagnes voor nieuwe gemeenteraadsverkiezingen op veel plekken een rol; sommige lokale partijen beloven geen asielzoekerscentrum in hun gemeente. Lokale partijen kunnen zulke standpunten scherper voeren omdat ze niet aan landelijke programma’s vastzitten, maar Bijl waarschuwt dat landelijke afspraken gemeenten dwingen bij te dragen aan opvang, waardoor het wettelijk onmogelijk is om dat volledig tegen te houden.
Nationaal groeit het aandeel lokale zetels: van 29 procent in 2018 naar 32 procent in 2022, en experts verwachten dat die trend doorzet bij komende verkiezingen. De Rijnmond-analyse is gebaseerd op kiesuitslagen van 16 maart 2022 voor 22 regiogemeenten; Voorne aan Zee werd vanwege een herindeling later dat jaar apart gekozen. De gegevens komen van de Kiesraad en omvatten ook welke lokale partijen meebesturen en welke deelnemen aan de verkiezingen van 2026.