Hoe krijgen dakloze mensen toch medische zorg? 'Niet iedereen weet dat het vergoed wordt'

In dit artikel:

In Rotterdam blijken veel dakloze mensen niet te kunnen rekenen op reguliere zorg, ook al bestaat er op papier een vangnet voor onverzekerden. Straatarts Michelle van Tongerloo (Pauluskerk) signaleert dat kleine klachten op straat vaak ontaarden in ernstige gezondheidsproblemen; ze beschrijft patiënten die met een ogenschijnlijk onschuldige verwonding alsnog met een levensgevaarlijke infectie in het ziekenhuis belandden. Sinds 2023 is de situatie volgens haar niet verbeterd: er slapen meer mensen op straat en de zorgvraag neemt toe.

In Nederland is een zorgverzekering verplicht en die vergt inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP). Daklozen kunnen zich wel inschrijven met een briefadres — een postadres voor wie geen vast woonadres heeft — maar Rotterdam verstrekt een dergelijk briefadres alleen aan mensen die al als inwoner van de stad staan geregistreerd. Dat maakt een verzekering voor veel straatbewoners praktisch onbereikbaar; anderen kunnen de premies simpelweg niet betalen. Een deel van de groep is bovendien ongedocumenteerd en valt buiten reguliere procedures. Deze mensen zijn grotendeels aangewezen op straatartsen en initiatieven als Stichting Straatzorg.

Er bestaat echter een overheidsregeling via het Centraal Administratie Kantoor (CAK) waarmee zorgverleners kosten voor onverzekerden kunnen declareren. Deze door het ministerie van VWS gefinancierde subsidieregeling is open-eind en dekt vrijwel dezelfde zorg als de basisverzekering, zodat onverzekerden in theorie ook in gewone ziekenhuizen behandeld kunnen worden. Toch wordt deze mogelijkheid in de praktijk te weinig benut. Onderzoek van Sophie van Dongen (Erasmus MC) en ervaringen van straatartsen tonen aan dat ziekenhuizen de regeling mijden vanwege administratieve rompslomp, beperkte interne bekendheid en soms vooroordelen of de vrees voor een zogenoemde aanzuigende werking: dat mensen zich bewust zouden laten verzekeringsloos als ze weten dat er altijd een regeling bestaat.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) signaleert dat tienduizenden onverzekerden daardoor vaak niet de noodzakelijke medische hulp ontvangen. In een advies (december 2025) pleit de IGJ ervoor dat zorgaanbieders hun personeel – ook baliemedewerkers – informeren over de rechten van onverzekerden en dat zij lokaal beter samenwerken met gemeenten, maatschappelijke organisaties en welzijnsinstellingen. Die samenwerking moet helpen onverzekerden in beeld te krijgen en hen effectief door te verwijzen naar de zorg waar zij recht op hebben. Zonder verbeterde bekendheid en minder bureaucratie blijven veel kwetsbare mensen echter tussen wal en schip.