Kritiek op lijstduwers om stemmen binnen te halen: 'Het werkt niet en het is kiezersbedrog'

In dit artikel:

Bij de komende gemeenteraadsverkiezingen verschijnen weer meerdere bekende namen onderaan partijlijsten als zogenoemde lijstduwers. Bekende voorbeelden uit deze regio’s: Wybren van Haga (BVNL) in Voorne aan Zee, hockeykeeper Pirmin Blaak in Barendrecht, pauselijk adviseur Paul van Geest en Simon Fortuyn in Lansingerland, en oud-minister Vincent Karremans op de Rotterdamse VVD-lijst. Lijstduwers worden ingezet om extra aandacht of stemmen te trekken, maar nemen — ook als ze genoeg stemmen krijgen — doorgaans geen zetel in.

Politiek deskundige John Bijl keert zich fel tegen die praktijk. Zijn kernboodschap: als iemand niet van plan is daadwerkelijk in de raad te zitten, hoort die naam niet op de kandidatenlijst. Hij noemt het “kiezersbedrog” en zegt dat lijsten alleen uit mensen zouden moeten bestaan die bereid zijn de volksvertegenwoordiging te vervullen. Volgens Bijl ondermijnt het vertrouwen wanneer voorkeurstemmen op personen worden uitgebracht die het mandaat vervolgens niet aannemen.

Bijl wijst erop dat lijstduwers niet onmisbaar zijn voor zetelwinst: beschikbare studies en observaties laten zien dat de meeste bekende onderaan de lijst maar een handjevol stemmen opleveren. Hij stelt ook dat steun voor een partij op andere manieren kan worden getoond — door campagne te voeren, flyeren of optreden op sociale media — en dat opname op de lijst geen reclamestunt hoort te zijn.

Tegelijk is er een pragmatische reden waarom veel bekendheden niet in de raad willen: tijdgebrek of onverenigbaarheid van functies. Acteur John Buijsman (plek 49 op GroenLinks-PvdA Rotterdam) zegt expliciet geen tijd te hebben voor het raadswerk maar stelde zich op om aandacht te vragen voor armoede in de stad. En voor sommige functies, zoals ministers of burgemeesters, is het wettelijk onmogelijk een raadszetel te vervullen — een bezwaar dat ook voor Karremans geldt. Karremans zelf benadrukt de traditie van lijstduwers en dat hij de VVD een warm hart toedraagt; hij bevestigt dat hij geen raadslid wil of kan worden.

Bijl maakt een principieel punt: steun of plezier als motivatie om op de lijst te staan geeft volgens hem geen blijk van respect voor het raadswerk en voor kiezers die op die persoon stemmen. Zijn voorstel is simpel en strikt: wie niet bereid is de raad in te gaan, moet van het stembiljet verdwijnen.