Liveblog verkiezingen: Aboutaleb spreekt van 'matte campagne' | Hogere opkomst in Rotterdam

In dit artikel:

Nederland stemt woensdag voor de gemeenteraad; dit liveblog volgt de meest opvallende gebeurtenissen in de regio Rijnmond en omliggende gemeenten. Halverwege de dag blijkt de opkomst in Rotterdam achter te lopen op 2022: 18,8% had tot dat moment gestemd tegen 21,1% destijds. Politiek duider John Bijl waarschuwt dat, als die trend aanhoudt, de uiteindelijke opkomst waarschijnlijk iets onder de 38% uitkomt. Hij ziet echter ook een mogelijkheid tot herstel als er een avondpiek komt zoals in 2014, waardoor de opkomst alsnog iets boven de 40% kan eindigen.

Veel gemeenten experimenteren met bijzondere locaties en maatregelen om kiezers te trekken. In Barendrecht stapte burgemeester Ronald Schneider op de fiets om alle 16 stemlokalen te bezoeken en de vrijwilligers persoonlijk te bedanken; de ronde omvat zo’n vijftien kilometer. In Maassluis vond voor het eerst nachtelijk stemmen plaats: Café de Waker bleef van middernacht tot 02:00 open en 43 mensen maakten daar gebruik van de mogelijkheid. In Dordrecht is een stemlokaal ingericht in het Albert Schweitzer Ziekenhuis, in Krimpen aan den IJssel kon men stemmen bij kinderboerderij Klein Boveneind (waar twee pony’s pal bij de stemhokjes stonden), en in Maassluis kon er ook worden gestemd op de historische zeesleper Elbe — kiezers die van schepen houden kwamen daar speciaal heen.

Rotterdam organiseert naast de gemeenteraadsverkiezing ook wijk- en dorpsraadverkiezingen; dat levert echter verwarring op. Ombudsman Marianne van den Anker signaleert dat veel Rotterdammers niet weten dat de wijkraadstemmers alleen in hun eigen wijk kunnen stemmen, en dat mensen pas bij het stembureau ontdekken dat ze op de verkeerde plek staan. Ze verzamelt klachten en zal dit agenderen bij burgemeester en in een latere brief aan de gemeenteraad; structurele aanpassingen duren minstens vier jaar, aldus haar inschatting.

Opkomstcijfers in andere gemeenten gaven ’s ochtends vergelijkbare lage percentages: om 10:00 uur was de opkomst in Barendrecht 8,1% (circa 3.078 van 38.000 kiesgerechtigden), in Rotterdam 8,2%, Hoeksche Waard 6,4% en Hendrik-Ido-Ambacht 9,3%. Op veel plekken ging men creatief te werk om mensen te bewegen te komen: een rave op de Schiekade in Rotterdam met aansluitende optocht naar het station, een drive-in stemlokaal in Ridderkerk waarvoor de burgemeester het initiatief nam, en extra vroege openingstijden op treinstations zoals Zwijndrecht (05:30), waar vaste vroege stemmers ieder jaar opduiken.

Niet alles verliep zonder discussie: de Dordtse CDA-fractie deelde woensdagochtend flyers en koffie uit bij Station Dordrecht vlakbij het stemlokaal zonder vergunning; de actie is later beëindigd omdat de vergunning zou zijn verlopen. De Kiesraad schrijft geen expliciet verbod voor campagne in de omgeving van stembureaus in de Kieswet, maar adviseert om dergelijke acties te ontmoedigen omdat ze kiezers kunnen beïnvloeden.

Praktische aandachtspunten en bijzondere feiten: in Rotterdam heeft men twee stembiljetten (oranje voor de gemeenteraad, blauw voor de wijkraad) en voor de wijkraad moet je in je eigen wijk stemmen; de meeste stembureaus zijn geopend van 07:30 tot 21:00 uur, hoewel sommige locaties eerder of later open zijn. Internationals met stemrecht — EU-burgers ingeschreven in Nederland en niet-EU-ers die vijf jaar in Nederland wonen — mogen bij gemeenteraadsverkiezingen wel meedoen; twee Britse vrienden waren er bijvoorbeeld verrast door hun kiesrecht. Meerdere locaties zijn toegankelijk voor rolstoelen, zoals het ziekenhuisstemlokaal in Dordrecht.

Lokale sfeerillustraties: in Ottoland waren vroeg al zo’n veertig mensen bij het dorpshuis; een plaatselijke kiezer uitte teleurstelling over het aanbod van partijen en leverde een blanco stem in. In de Millinxbuurt in Rotterdam — waar vier jaar geleden de opkomst historisch laag bleef — was het Huis van de Wijk geopend en telde het stembureau vroeg 85 uitgebrachte stemmen. Politieke kopstukken verschenen ook aan de stembus: CDA-leider Henri Bontenbal stemde in Rotterdam-Lombardijen en premier Rob Jetten riep op tot hogere landelijke opkomst; hij sloot zich aan bij burgemeester Carola Schouten, die publiekelijk beloofde van de Euromast te abseilen als de Rotterdamse opkomst hoger zou zijn dan vier jaar geleden. Schouten zelf bracht zelfs al vlak na middernacht haar stem uit bij productiehuis FLOW.

Een ander opvallend detail uit de kandidaatlijsten: traditionele mannennamen domineren de top tien, met Jan het vaakst voorkomend (97 keer); vrouwelijke namen komen veel minder voor in de regionale lijsten.

Kortom: veel lokale inzet, creatieve en bijzondere stemlocaties en activiteiten, maar ook terugkerende problemen met lage opkomst en communicatie rond wijkraadstemmen. Tot 21:00 uur kunnen kiezers nog naar de stembus; daarna begint het tellen.