Mirjam en Ivo ruimen duizenden en duizenden peuken op: 'Echte oplossing is een filtervrije sigaret'

In dit artikel:

In Nederlandse steden en dorpen lopen gemeenten, het ministerie en waterschappen tegen een hardnekkig probleem aan: sigarettenpeuken. Jaarlijks belanden naar schatting honderden miljoenen tot zeven miljard peuken op straat en in het water, waarmee het de grootste bron van zwerfafval is. Peuken zijn klein en zitten overal tussen, waardoor ze lastig te verwijderen zijn en grote milieuschade veroorzaken: filters bevatten plastic, zware metalen en giftige stoffen (zoals arseen) en één peuk kan tot duizend liter water vervuilen.

In Rotterdam ruimt stichting Zwerfie die afvalsoort op; medewerkers Ivo Rodermans en Mirjam Veldhuizen troffen bij een school in vijf kwartier meer dan 1.400 filters aan. Bij korte opruimacties halen ze soms tussen de 15.000 en 25.000 peuken binnen. Rodermans vat het samen: "Ze liggen echt overal."

Sinds enkele jaren betalen tabaksfabrikanten mee aan de schoonmaakkosten, die in totaal ongeveer 36 miljoen euro per jaar bedragen. Maar die bijdrage geldt alleen voor peuken van in Nederland verkochte sigaretten. Doordat bijna de helft van de in 2024 gevonden sigaretten uit het buitenland kwam, dalen de verplichtingen van producenten en stijgt de korting die zij krijgen — inmiddels oplopend tot zo’n 45 procent — waardoor veel kosten bij gemeenten en belastingbetalers terechtkomen.

Gemeenten en belangenbehartigers zoals de NVRD (directeur Jacolien Eijer) vinden dat fabrikanten alle opruimkosten moeten dragen en pleiten idealiter voor een verbod op kunststoffilters. Volgens hen hebben filters geen gezondheidsvoordeel en alleen milieu- nadelen. Het kabinet onderzoekt die mogelijkheid.

De sigarettenbranche (VSK, directeur Jan Hein Sträter) verzet zich: zij noemen verplichte betaling disproportioneel en voeren bezwaar aan, en wijzen op gedragsverandering van rokers als alternatief. Een recent RIVM-rapport ondersteunt het gemeentelijke standpunt: een filterverbod zou milieuvoordelen opleveren, vooral door minder microplastics, en heeft waarschijnlijk geen nadelig effect op de gezondheid van rokers. De discussie tussen overheid, afvalbeheerders en de industrie over wie betaalt en of filters verboden moeten worden, blijft dan ook onverminderd actueel.