Monument aanstaande op plek in Rotterdam waar eerste Molukkers 75 jaar geleden aankwamen
In dit artikel:
Vandaag is het 75 jaar geleden dat het eerste schip met Molukse gezinnen de haven van Rotterdam binnenliep; die aankomst wordt op meerdere plekken herdacht en deze zomer wordt op de Lloydkade — de plek van aankomst — een nationaal monument onthuld. Museums en herdenkingscentra besteden aandacht aan de geschiedenis: Museum Maluku opent de tentoonstelling In Eigen Woorden, waarin bezoekers persoonlijke herinneringen kunnen toevoegen, en ook Het Noordbrabants Museum en herdenkingscentrum Kamp Westerbork belichten de band tussen Nederland en de Molukken. Een deel van de gezinnen werd na aankomst inderdaad in het doorgangskamp Westerbork opgevangen.
De komst van de 12.500 Molukse KNIL-militairen met hun gezinnen begin 1951 was bedoeld als tijdelijk; zij verwachtten ondersteuning van Nederland om terug te keren naar een onafhankelijke Molukken. Die terugkeer kwam er niet: de mannen werden ontslagen uit het KNIL en velen konden niet meer naar huis, wat leidde tot langdurige onvrede en later tot radicale acties door sommige jongeren. In 1977 viel onder minister van Justitie Dries van Agt het militaire ingrijpen dat een einde maakte aan de gijzeling van een basisschool in Bovensmilde en de treinkaping bij De Punt; bij die acties kwamen meerdere doden te betreuren.
Op de dag van de 75ste herdenking meldt de NOS dat Van Agt in 2021, drie jaar vóór zijn overlijden, koning Willem-Alexander heeft verzocht publiekelijk excuses aan Molukkers aan te bieden voor het onrecht dat hen is aangedaan. De Rijksvoorlichtingsdienst bevestigt ontvangst van de brief en de strekking ervan; de NOS heeft de tekst zelf niet kunnen inzien. Van Agt had eerder publiekelijk gezegd dat er groot onrecht was begaan en dat excuses op hun plaats zouden zijn.
Onder de Molukse nakomelingen is verdeeldheid over de prioriteiten. Antis Maryanan, geboren aan boord van het schip dat zijn ouders naar Nederland bracht, benadrukt het persoonlijke leed: zijn vader werd direct na aankomst ontslagen en gemiste pensioenrechten zijn nooit hersteld — volgens hem zouden excuses, bij voorkeur van het staatshoofd, passend zijn. Zijn nicht Rachelle Houtman zegt dat het uitblijven van excuses haar niet langer hoeft te deren; zij wil vooral dat de gemeenschap zichzelf erkent en dat de overheid verantwoordelijkheid neemt, bijvoorbeeld door de geschiedenis in het onderwijs aandacht te geven en bij te dragen aan het behoud van Molukse wijken.
De herdenkingen en tentoonstellingen deze zomer, samen met het nieuwe monument op de Lloydkade, vormen een poging om publiek bewustzijn te vergroten en de complexe relatie tussen Nederland en de Molukken nationaal te verankeren.