Overleden miljardair Martijn van der Vorm strooide miljoenen uit over Rotterdam
In dit artikel:
Miljardair Martijn van der Vorm (67) is deze week overleden. In Rotterdam was zijn stempel groot maar hijzelf bleef buiten de schijnwerpers: nauwelijks foto's, geen interviews, zijn giften verliepen meestal via familie-stichtingen. Met name Stichting Droom en Daad en Stichting De Verre Bergen financierden de afgelopen jaren tal van culturele en sociale initiatieven in de stad.
Zijn filantropie strekte zich uit van museum- en restauratieprojecten tot directe hulp aan kwetsbare Rotterdammers. Voorbeelden zijn de opknapbeurten van het Park bij de Euromast en het parkpaviljoen, de herbestemming van oude pakhuisloodsen op Katendrecht tot een museum met aandacht voor migratie, en steun aan locaties als het oude Tramhuis op het Eendrachtsplein, het Schrijvershuis in Schiemond en het Batavierhuis. Dankzij een miljoenenbijdrage kon het Nederlands Fotomuseum een pakhuis kopen voor een nieuwe locatie. Tijdens de coronacrisis maakte een gift het mogelijk dat de gemeente een energietoeslag gaf aan mensen met hoge rekeningen.
Naast cultuur richtte hij zich op sociale eigenstromen: via Stichting De Verre Bergen gingen miljoenen naar armen, wijken, onderwijs, zorg en groenprojecten. Met Nieuw Thuis Rotterdam kocht de familie 200 woningen om te verhuren aan Syrische vluchtelingen met verblijfsvergunning. Andere initiatieven, zoals Stichting Nieuw Vaarwater en Fonds De Loods, kochten schulden van gezinnen af.
Zijn vermogen komt voort uit het familiebezit in HAL Investments, de opvolger van Holland America Line, waarmee de familie aandelen heeft in grote bedrijven als Boskalis, Vopak, SBM Offshore, Coolblue en het Financieel Dagblad. Die positie maakte hem een van de rijkste families van Nederland en gaf de familie grote financiële middelen om te schenken.
Tegelijk riep die invloed kritische vragen op. Tegenstanders waarschuwen dat grote giften private macht kunnen verschaffen over publieke ruimte en politieke besluitvorming, en dat filantropie taken van democratisch gekozen besturen kan overnemen. Onderzoeksjournalistiek wees bovendien op fiscale constructies in het buitenland waarmee vermogen gunstig kan worden verplaatst. Een duidelijk voorbeeld van spanningen was de terugtrekking van een gift van 40 miljoen euro aan museum Boijmans in 2021, na discussie over de vraag of de schenker bestuurszetels wilde afdwingen.
De gemeente Rotterdam en oud-burgemeester Ahmed Aboutaleb reageerden emotioneel en benadrukten zijn belangeloosheid en bescheidenheid; Aboutaleb herinnerde zich hoe Van der Vorm zich persoonlijk mengde in de opvang- en huisvestingsvraag rond asielzoekers. Wat zijn overlijden concreet betekent voor de lopende stichtingen is nog onduidelijk: het vermogen ligt formeel bij de familie en haar ondernemingen, niet bij Van der Vorm persoonlijk. Feit is dat veel Rotterdammers — van kunstenaars tot gezinnen — de afgelopen jaren direct profiteerden van zijn geld, en dat de stad er zonder die stroom aan steun heel anders had uitgezien.