Partijen beloven 'geen azc', maar de Spreidingswet blijft: 'Het zou kiezersbedrog zijn'
In dit artikel:
Hoewel anti-azc-slogans in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen veelvuldig opduiken, blijft de landelijke Spreidingswet de spelregels bepalen. Die wet, ingevoerd in 2024, verplicht gemeenten om bij te dragen aan de opvang van asielzoekers; het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) voert die opvang uit. Op basis van inwonertal en welvaartsgegevens wordt voor elke gemeente berekend hoeveel plekken nodig zijn. Verdelingen worden elke twee jaar vastgesteld; de eerste cyclus liep tot 1 februari 2026 en een nieuwe ronde is inmiddels begonnen.
De praktijk en de politiek lopen soms uiteen. Lokale partijen en kandidaten doen hardnekkige beloften om geen azc in hun plaatsen te laten komen — voorbeelden variëren van volledige afwijzing tot langdurige moratoria — maar juridisch staan zulke uitspraken op gespannen voet met de plicht uit de Spreidingswet. De minister kan ingrijpen als gemeenten weigeren; in het verleden werd dat ingrijpen echter niet altijd doorgevoerd. Het huidige kabinet wil de wet wél handhaven, maar het is onduidelijk hoe streng de nieuwe minister dit zal doen.
In de regio Rijnmond voldoen nog maar weinig gemeenten volledig aan de verplichtingen per deadline. Zes gemeenten blijken formeel in orde: Goeree-Overflakkee, Hendrik-Ido-Ambacht, Hoeksche Waard, Krimpen aan den IJssel, Rotterdam en Zwijndrecht; Alblasserdam is vrijgesteld van opvang. Dordrecht staat op het punt een azc te openen; Gorinchem en Maassluis missen nog specifieke plekken voor minderjarige vluchtelingen. Twee gemeenten — Albrandswaard en Hardinxveld-Giessendam — hebben tot dusver geweigerd mee te werken en houden geen plannen voor een azc.
Veel gemeenten vullen hun verplichting vooralsnog met tijdelijke noodopvang, vaak op schepen. Het COA pleit nadrukkelijk voor duurzame, vaste locaties: scheepsopvang is duurder, minder stabiel en belemmert integratie en welzijn van bewoners door frequente verhuizingen. In twaalf gemeenten zijn inmiddels plannen voor reguliere asielzoekerscentra in procedure, bedoeld om tijdelijke locaties te vervangen.
De uitvoering stuit op obstakels: ecologisch onderzoek (bijvoorbeeld naar vleermuizen in Vlaardingen), incidenten (zoals een recente arrestatie in Hendrik-Ido-Ambacht), en publieke protesten hebben procedures vertraagd of op scherp gezet. In 2025 vonden in zeker zeven gemeenten demonstraties plaats; in sommige plaatsen leveren protesten en politieke agitatie extra besluiten uitstel op en vormen lokale actiegroepen verkiezingscampagnes.
Politieke keuzes blijven dus vooral gaan over locatie, omvang, spreiding binnen de gemeente en het participatieproces met omwonenden — niet over de fundamentele vraag of er opvang moet komen. Nu de nieuwe verdeelcyclus loopt, bespreken Zuid-Hollandse gemeenten opnieuw hoeveel plekken ze moeten leveren. Totdat er een nieuw verdeelbesluit wordt genomen, blijven de huidige aantallen leidend. Het COA benadrukt dat het realiseren van vaste locaties niet alleen aan de wettelijke verplichting voldoet, maar ook bijdraagt aan betere opvang, meer rust in wijken en betere kansen voor vluchtelingen om te participeren.