Plannen voor AI-gigafabriek van 7,5 miljard euro op Maasvlakte: is het een kans of een risico?

In dit artikel:

Ondernemer Han de Groot werkt aan een AI-gigafabriek van 7,5 miljard euro in de Rotterdamse Europoort. Op een terrein van ongeveer tien hectare moet een enorme computerinfrastructuur komen voor het trainen en draaien van AI-modellen. Volgens techniekfilosoof Joris Krijger zet zo’n fabriek grote hoeveelheden elektriciteit om in rekenkracht, waarmee ook organisaties onafhankelijker van Amerikaanse Big Tech kunnen werken.

De plannen zijn nog niet definitief. Het kabinet wees subsidie voor het Rotterdamse project af en wil grote AI-fabrieken aan de markt overlaten, terwijl een kleiner project in Groningen ruim 200 miljoen euro publieke steun krijgt. De Groot zegt desondanks dat de belangrijkste voorwaarden aanwezig zijn: een locatie, een bestaande hoogspanningsaansluiting, glasvezel, toegang tot windenergie en Eneco als partner. Investeerders en klanten zouden interesse hebben. Binnenkort volgen naar verwachting meer details over de bouwers en financiering, maar namen en een bouwdatum zijn nog niet bekend.

De Rotterdamse havenorganisatie Deltalinqs steunt het initiatief vanwege de mogelijke versterking van de haven en de logistiek. Tijdens de bouw zouden enkele duizenden mensen werk kunnen vinden; na oplevering verwacht De Groot enkele honderden vaste banen.

Krijger en ecologisch econoom Felix van Hoften plaatsen daar grote vraagtekens bij. Zij vrezen dat publieke instellingen straks moeten concurreren met internationale bedrijven om dure rekenkracht. De Groot wil daarom 10 procent van de capaciteit reserveren voor publieke instellingen en defensie en een stichting oprichten die universiteiten, ziekenhuizen, scholen en maatschappelijke startups toegang geeft. Van Hoften vindt dat overheid vooraf harde afspraken moet maken over capaciteit, prijzen en voorwaarden.

Ook het energie- en milieueffect is omstreden. In het maximale scenario gebruikt de fabriek ongeveer 800 megawatt, vergelijkbaar met het jaarlijkse verbruik van een miljoen huishoudens. De Groot stelt dat het project geen voorrang krijgt op andere stroomgebruikers, geen drinkwater nodig heeft voor koeling en restwarmte aan warmtenetten wil leveren. Van Hoften betwijfelt echter of deze energie en grondstoffen niet beter elders kunnen worden ingezet en waarschuwt dat de milieuwinst van zulke initiatieven niet is bewezen.

De Groot vindt snelle uitbreiding van Europese AI-infrastructuur nodig om minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten en China. Krijger en Van Hoften waarschuwen juist tegen een geopolitieke wedloop: Europa moet eerst bepalen welke maatschappelijke doelen het met AI wil dienen en welke ontwikkeling daarbij past.