Rianne (46) werkt al haar hele carrière in de Kijvelanden: 'Op verjaardagen vertel ik trots te zijn op tbs-werk'

In dit artikel:

De tbs-kliniek De Kijvelanden in Poortugaal werd op 12 november 1996 geopend na stevige protesten uit de buurt. Dertig jaar later is de instelling grotendeels geaccepteerd, al gelden nog altijd strikte afspraken met omwonenden. Zo mogen patiënten geen verlof doorbrengen in Poortugaal of Rhoon. Volgens Rianne Wijntjes, die al sinds 2001 in de kliniek werkt, houdt dat de patiënten en de omgeving onnodig op afstand. Zij ziet dat veel patiënten met hun praktische vaardigheden juist iets voor de samenleving kunnen betekenen, bijvoorbeeld bij sportverenigingen.

Wijntjes probeert het hardnekkige beeld van tbs-patiënten als uitsluitend gevaarlijke mensen te nuanceren. Patiënten worden intensief begeleid en hebben vaak familie, vrienden en een moeilijk verleden. Zelf heeft ze door haar werk geleerd achter het delict en het dossier de mens te blijven zien. Hoewel ze soms bang is, vooral na het overlijden van sociotherapeut Arnd Otten door een aanval in 2017 en na de gijzeling in 2020, benadrukt ze ook de saamhorigheid onder het personeel tijdens die crises. Oud-patiënten houden soms contact en laten volgens haar zien dat behandeling kan bijdragen aan meer vrijheid.

Wijntjes leidt onder meer het verlofteam. Verlof wordt zorgvuldig opgebouwd: patiënten die lang binnen hebben gezeten moeten soms opnieuw leren omgaan met openbaar vervoer, digitale betalingen en de vele prikkels van een supermarkt. Een rustige winkel in de eigen omgeving zou daarbij een logische tussenstap zijn, maar dat is niet toegestaan. De Kijvelanden blijft daardoor volgens Wijntjes een soort dorp binnen het dorp, zonder echt onderdeel van de lokale gemeenschap te zijn.

De kliniek kampt daarnaast met een steeds grotere wachtlijst. Ondanks een uitbreiding met 24 plaatsen wachten landelijk ongeveer 300 gedetineerden op doorstroming naar een tbs-kliniek. In De Kijvelanden zelf zouden 25 van de 144 patiënten kunnen doorstromen, maar daarvoor ontbreken plaatsen in longstayklinieken en voorzieningen voor begeleid wonen. Directeur Joep Adank wijt de stagnatie aan politieke weerstand en het ‘not in my backyard’-denken, ook bij zorginstellingen. De vastgelopen uitstroom belemmert volgens Wijntjes de motivatie en behandeling van patiënten, die niet weten wanneer zij hun volgende stap kunnen zetten. Tegelijk voert de kliniek nieuw rookbeleid in: personeel mag inmiddels niet meer roken en vanaf februari 2027 geldt zero tolerance voor patiënten.