Twee regionale plassen in top-12 met meeste chemische stoffen in het water, maar geen acuut gevaar

In dit artikel:

De kwaliteit van het Nederlandse zwemwater verbetert nauwelijks. Onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) laat zien dat naast bacteriën en blauwalgen ook veel chemische stoffen boven de geldende normen voorkomen. Zwemmers krijgen daar doorgaans geen informatie over.

De onderzoekers analyseerden honderden zwemlocaties in de periode 2015-2024. Van de 122 onderzochte stoffen werden er 35 boven de norm aangetroffen. In 2024 bevatte iedere onderzochte zwemlocatie te veel chemische stoffen. Tien jaar eerder voldeed nog 22 procent van de locaties aan de chemische waterkwaliteitsnormen.

De Waal bij Ridderkerk en Heerjansdam staat met twaalf normoverschrijdende stoffen op de derde plaats van de landelijke ranglijst. De Binnenmaas in de Hoeksche Waard volgt op plaats twaalf, met tien stoffen boven de norm. Dat betekent niet dat zwemmers daar onmiddellijk ziek worden of acuut gevaar lopen. Het gezondheidsrisico hangt af van de hoeveelheid stoffen die iemand binnenkrijgt en de duur van de blootstelling. Sommige stoffen kunnen op langere termijn echter schadelijk zijn voor onder meer het immuunsysteem en de hormoonhuishouding.

Een officiële beoordeling als ‘goed zwemwater’ zegt volgens de onderzoekers onvoldoende over de totale waterkwaliteit, omdat vooral E. coli en blauwalgen worden gecontroleerd. Chemische vervuiling wordt niet standaard meegenomen of aan zwemmers gemeld. Opvallend vaak werd imidacloprid aangetroffen, een insecticide dat onder meer in vlooienbanden voor honden zit. Ook moeilijk afbreekbare stoffen zoals PFAS blijven in het water aanwezig.

De herkomst verschilt per gebied: landbouw kan bestrijdingsmiddelen veroorzaken, terwijl verkeer en industrie bijdragen aan stoffen zoals PAK’s. Daarnaast komen medicijnresten en PFAS via afvalwater in het oppervlaktewater terecht. Verouderde vergunningen voor industriële lozingen sluiten volgens de onderzoekers niet altijd aan bij wat een watersysteem aankan.

Natuur & Milieu en NIOO-KNAW vinden dat de overheid bronnen gerichter moet opsporen, lozingen strenger moet aanpakken en chemische stoffen structureel moet opnemen in de zwemwaterbeoordeling. Nederland moet de overschrijdingen op grond van de Europese Kaderrichtlijn Water terugdringen en kan daar in 2027 op worden aangesproken.